Kuća Nikolajević

Neposredno je prislonjena na “Kuću Kritovac“. Građena je 1898. godine. Poseduje balkon koji je najverovatnije, kao prvi, bio uzor i pokretač za gradnju svih ostalih rumskih balkona.

Ona je još jedan tipičan primer arhitektonskog elekticizma, elementima istorijskih stilova vidljivim u kombinovanim detaljima: paralelnim vodoravnim urezima na glatkom zidu prizemlja, stambenom spratu u klinker opeci uz plitku reljefnu dekoraciju oko otvora, kao i na krovnom vencu sa nizom dekorativnih konzolica.

Kuća Biorac

Građena je oko 1900. godine kao objekat sa verovatno najambicioznije projektovanom fasadanom dekoracijom u Rumi. Na spratu, u izvesnoj meri i na dekorativnom ulazu, do današnjih dana je sačuvan relativno autentičan izgled.

Osnovna površina simetrične spratne fasede i ovde je obrađena klinker opekom. Izdeljena je na tri polja: dva široka rizalita na uglovima i centralno, gotovo trostruko od njih šire. Najviši deo fasade završava se širokim krovnim vencem, sa mnoštvom konzola između vertikalnih i horizonatalnih polja.

Kuća Ostojić

„Kuća Ostojić“ (danas Gradska kuća). Kao i velika većina , i ovaj objekat ima vertikalno raščlanjenu trodelnu fasadu. Centralni deo je u vidu širokog bogato ukrašenog rizalita, sa ivicama obrađenim zaobljenim i gustim vitičastim biljnim ornamentom.

Na njemu se od prizemlja naviše nižu dvokrilni prozor, trokrilna balkonska vrata koja izlaze na polukružni balkon i na vrhu, možda i suvišne dve masivne volute koje sklapaju atiku na krovnom vencu, detaljno ispunjenu dekoracijama.

U prizemlju, levo od centralnog fasadnog polja, nalazi se četvorokrilni prozor, najveći i najdekorativniji, a desno je polukružni ajnfort između dva stuba sa kitnjastim kapitelima. Na vrhu je trodelni prelomljeni krov. Fasada ovog objekta pravi je sukob masa, formi, stilskih detalja, preterivanja i uzdržanosti.

Na ovoj markantnoj stambenoj zgradi okupljeni su stilski simboli širokog vremenskog raspona, od renesanse do početka 20. veka.

Kuća dr Rehnicera

Uz rub Malog parka nalazi se nekadašnja kuća dr Rehnicera, spratna stambeno – poslovna zgrada koja svojom jednostavnošću i uzdržanošću ne privlači puno pažnje posmatrača.
Izgrađena je 1939. godine.
Vlasnik kuće bio je dr Slavko Rehnicer, koji se na studijama u Beču sprijateljio sa Adolfom Losom, bečkim arhitektom, koji je kao svadbeni poklon dr Rehniceru uradio fasadu ovog stambeno – poslovnog objekta. Na levoj strani prizemlja su jednostavna pravougaona dvokrilna vrata, u sredini veliki trokrilni prozor bez ukrasa, a na desnoj strani široki četvorokrilni prozor.

U zoni sprata, iznad ovog, je identičan prozor i između njih, kao gotovo jedina dekoracija, reljefni četvorostruki koncentrični osmougaoni štit. Zgrada je očuvana i od Drugog svetskog rata je u različitim javnim funkcijama.

Kuća Rister

Na uglu Glavne i Orlovićeve ulice, preko puta čuvene Kingove kuće, nalazi se jedna od najreprezentativnijih građanskih zgrada u centru Rume – kuća porodice Rister. Ova spratna zgrada jednostavne, ali elegantne fasade bez ukrasa, predstavlja značajno istorijsko i arhitektonsko nasleđe grada.

Prvobitno je pripadala zanatskoj nemačkoj porodici Rup, od kojih je Johan Urlih Rup bio prvi pivar u Rumi, vlasnik pivarske vodenice na Kudošu iz 1791. godine. Kroz porodične veze, vlasništvo prelazi na porodicu Rister, koja je nastavila pivarsku tradiciju i bila aktivna u trgovini i javnom životu grada.

Porodica Rister nadograđuje kuću podigavši još jedan sprat, čime je ona postala najveća građanska kuća u centru grada. U prizemlju se nalazio poslovni prostor, dok je na spratu bio stambeni deo. Između dva svetska rata, na prvom spratu nalazila se Nemačka banka. Posle Drugog svetskog rata, kuća je nacionalizovana – prizemlje je zadržalo trgovačku funkciju, a sprat je preuređen za stanovanje.

Članovi porodice Rister ostavili su dubok trag u političkom i društvenom životu Rume. Karl (Dragutin) Rister predvodio je Narodni odbor tokom revolucionarnih dešavanja 1848/49. godine, a njegov sin Ferdinand je dva puta biran za gradonačelnika – 1904. i 1910. godine. Braća Rister su takođe bili nosioci industrijskog razvoja, izgradivši mlin i pivaru na parni pogon krajem XIX veka.

Danas ova kuća, iako u modernoj upotrebi, svedoči o razvoju građanskog društva, privrede i politike u Rumi tokom više od dva veka.

Kuća Mileve Marić Ajnštajn u Rumi

Spomen-kuća velike srpske naučnice

Mileva Marić Ajnštajn, rođena 1875. godine u Titelu, bila je prva žena iz Srbije koja je upisala studije fizike i matematike na prestižnom Politehničkom institutu u Cirihu. Žena koja je svojim intelektom, upornošću i strašću za nauku pomerala granice u vremenu kada ženama obrazovanje gotovo da nije bilo dostupno.

Manje je poznato da je porodica Marić jedno vreme živela i u Rumi. Upravo tu, u jednoj kući u blizini centra grada, Mileva je provodila deo svoje mladosti.

U toku su radovi da ova kuća bude obnovljena i pretvorena u spomen-kuću Mileve Marić Ajnštajn. Ideja je da se prostor rekonstruiše u autentičnom duhu kraja 19. i početka 20. veka, kada je Mileva živela i školovala se. Planira se da enterijer bude uređen kao mali muzejski prostor, sa postavkom posvećenom Milevinom životu, radu, školovanju, korespondenciji sa Ajnštajnom, kao i borbi za priznanje u svetu nauke.

Spomen-kuća bi imala više funkcija. Pored stalne postavke, u planu su i organizacija naučnih radionica za decu i mlade, predavanja, tematske izložbe, kao i posete turista i istraživača. Takođe se razmatra saradnja sa muzejima i institutima u Srbiji, Švajcarskoj i Nemačkoj, kako bi se stvorila živa, međunarodna mreža koja neguje nasleđe Mileve Marić.

Simbolika ove spomen-kuće prevazilazi lokalne granice. Ona bi bila i mesto sećanja, ali i snažna poruka – da Srbija pamti i poštuje žene koje su menjale svet. U vremenu kada se sve više govori o ravnopravnosti i naučnim dostignućima žena, kuća Mileve Marić u Rumi postaje svojevrsni svetionik budućim generacijama – primer da se znanje, vizija i hrabrost uvek isplate, bez obzira na prepreke.

Ruma ovim projektom dobija ne samo kulturno-istorijski dragulj, već i važan edukativni i turistički centar. Lokalna zajednica, uz podršku državnih i međunarodnih fondova, će obnovom ove kuće stvoriti mesto koje ne samo da čuva uspomenu na Milevu Marić, već i inspiriše nove Mileve među nama.

Zgrada Magistrata

Na jugozapadnom uglu raskrsnice ulica Železničke i JNA, nalazi se nekadašnja opštinska zgrada – Magistrat, jedan od najstarijih sačuvanih javnih objekata u Rumi. Izgrađena oko 1837. godine, ova zgrada predstavlja značajan spomenik administrativne i arhitektonske istorije grada.

Magistrat je prizemni objekat izdužene pravougaone osnove, pažljivo postavljen uz ulične frontove obeju ulica, sa dve simetrično obrađene fasade. Karakteriše ga jasno izveden ritam fasadnih otvora i izuzetno retka forma ulaznog portala, jedinstvena za Rumu. Dvanaest prozora, raspoređenih u tri grupe od po četiri, postavljeni su između dva horizontalna kordonska venca koji uokviruju obe fasade. Iznad svakog prozora nalaze se polukružne lunete, jednostavno profilisane, u širini samih prozora.

Posebnu arhitektonsku vrednost predstavlja centralno pozicioniran ulazni portal na glavnoj fasadi. Oblikovan je u stilu klasičnog antičkog hrama, sa šest dorskih stubova smeštenih između dva masivna pilastra. Stubovi nose široku arhitravnu gredu i monumentalan, nenakitćen timpanon, što čitavom ulazu daje svečan i dostojanstven izgled.

Uprkos određenim tehničkim intervencijama tokom duge istorije korišćenja, zgrada je u velikoj meri zadržala svoju prvobitnu autentičnost. Bila je u funkciji opštinske uprave skoro 150 godina – od izgradnje do Drugog svetskog rata, a zatim i tokom prvih posleratnih decenija, sve do pedesetih godina 20. veka, kada je izgrađena nova zgrada Opštine na uglu ulica Glavne i 27. oktobra.

Dom narodnog Zdravlja

Kontinuitet javne zdravstvene zaštite u Rumi, započet još u drugoj polovini 19. veka, nastavljen je 1930. godine osnivanjem i izgradnjom Doma narodnog zdravlja. Izgradnja ovog objekta počela je godinu dana ranije na placu u Glavnoj ulici, između Nemačke škole i Opštinskog parka (danas poznatog kao Stari park). Sredstva su obezbeđena zajedničkim ulaganjem Rokfelerove fondacije i Opštine Ruma.

Dom u Rumi bio je 24. u tadašnjoj Jugoslaviji i tek drugi u Vojvodini (nakon zrenjaninskog), što svedoči o njegovoj značajnoj ulozi u razvoju zdravstvene mreže.

Zgrada je bila manjih dimenzija, dvospratna, izvedena u stilu umerene secesije. Osnova objekta je približno kvadratna, sa uređenim vrtom ispred i bogatim zelenilom koje ga je okruživalo. Fasada je bila trodelna, sa centralnim rizalitom kao dominantnim arhitektonskim elementom, između dva simetrično raspoređena bočna krila. U prizemlju su se nalazila dvokrilna ulazna vrata, sa po jednim uskim vertikalnim prozorom sa obe strane. Iznad, na spratu, smešten je trookrilni prozor u polukružnoj luneti koja prati njegov oblik. Centralni deo završavao se jednostavno profilisanom atikom. Bočna krila imala su po jedan veliki prozor u obe zone, ukrašena samo vencima i plitkom balustradom.

Nažalost, promenom namene sedamdesetih godina prošlog veka i dogradnjom trema sa terasama, stilski pažljivo projektovana fasada je u velikoj meri narušena.

Zdravstvena služba u Rumi tokom 20. veka

Na redovnoj sednici trgovinskog zastupstva 1930. godine usvojen je Statut o uređenju zdravstvene službe opštine Ruma, kojim je definisano funkcionisanje samostalne zdravstvene stanice. Prema njemu, osnovno osoblje činili su: opštinski lekar, bolničar, sestre pomoćnice i dve kvalifikovane babice.

Opština je imala obavezu da finansira lečenje siromašnih stanovnika u bolnici, dok je ostale građane lekar lečio po utvrđenom cenovniku.

Prema izveštaju Gradskog poglavarstva, Ruma je 1941. godine, na 13.398 stanovnika, imala sledeći zdravstveni kadar: dva državna i jednog opštinskog lekara, jednog lekara u opštinskoj upravi, pet privatnih lekara, tri zubara i tri zubotehničara, jednog nediplomiranog lekara, jednog bolničara, pet babica i pet pripadnika ostalog medicinskog osoblja.

Među lekarima koji su obeležili period između dva svetska rata bili su: Ljudevit Dedouh, Dušan Dima, Mavro Fišer, Vilim Libiš, Đorđe Maksimović, Jovan Mišković, Dragan Peter, Dušan Petrović, Slavko Rehnicer, Vasa Vukadinović, Stevan Suvajdžić, Svetolik Malenković, Aleksandar Ćirilović, Franc Koh i Stanko Menges.

Hotel Orao
Vila Hit – Nasleđe starog hotela „Orao“, u srcu Rume

U samom centru Rume, u glavnoj pešačkoj zoni, nalazi se Vila Hit – mesto koje spaja više od jednog veka tradicije ugostiteljstva sa savremenim komforom.

Ova impozantna zgrada, jedna od najstarijih u gradu, početkom XIX veka bila je čuvena vlastelinska krčma i poštanska stanica. Poznata pod imenom „Kod orla“, pružala je odmor putnicima, konjaničkim poštama i trgovcima koji su prolazili kroz Rumu.

Na prelazu iz XIX u XX vek, ovaj objekat dobija sprat i postaje hotel sa restoranom u prizemlju. Između dva svetska rata, hotel „Adler“ (nem. „Orao“) prolazi kroz značajnu rekonstrukciju – dograđuje se još jedan sprat, krov dobija mansardnu formu, postavlja se balkon sa zidanom balustradom, a fasada se ukrašava u duhu secesije. Hotel je tada postao jedno od najreprezentativnijih mesta u Rumi, simbol urbanog razvoja i prosperiteta.

Iako je tokom decenija menjao funkcije, duh ugostiteljstva nikada nije napustio ovu zgradu. U prvoj deceniji XXI veka izvedena je temeljna rekonstrukcija – obnovljena je fasada, unapređena konstrukcija, ali je zadržan originalni balkon kao podsećanje na bogatstvo prethodnih vremena.

Danas, u zgradi nekadašnjeg hotela „Orao“, deluje Vila Hit, koja sa poštovanjem neguje tradiciju stare Rume. Sa svojim moderno uređenim apartmanima i nenametljivom elegancijom, Vila Hit je idealno mesto za boravak – bilo da ste u poseti Rumi poslovno ili turistički.

Sa praga Vile možete zakoračiti u istoriju, ali i uživati u savremenim sadržajima grada – od Gradskog trga, muzeja i Kulturnog centra, do restorana i parkovskih zona.